अर्घाखाँची, अर्घाखाँची जिल्लामा पर्ने मालारानी मन्दिर पर्यटकीय सम्भावना बोकेको धार्मिक स्थल हो । यो मन्दिर समुन्द्री सतहदेखि २ हजार ८५ मिटरको उचाइँमा रहेको छ ।
वि.सं. १८६२ मा स्थापित यो मन्दिर सदरमुकाम सन्धिखर्कदेखि करीब १५ किलोमिटर उत्तरतर्फ मालारानी गाउँपालिकामा पर्दछ ।
मालारानी गाउँपालिका वार्ड नं. ३ र ६ को सीमाक्षेत्रमा अवस्थित मालारानी मन्दिरमा पूजाआजा र दर्शन गर्दा मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासका साथ बोका, राँगा, कुभिण्डो आदिको बलीसमेत चढाउने गरीन्छ ।
प्राचिन समयमा अर्घाका राजाकी भान्जीको नाम माला रहेको र त्यतिबेला माला असाध्यै सुन्दर भएकाले उनलाई सबैले रानिको रुपमा मान्ने हुँदा मन्दिरको नाम नै मालारानी राखिएको धार्मिक मान्यता रहिआएको छ ।
स्थानीयका अनुसार बडादशैको त्रयोदशीको मध्यरातमा मालारानीको आश्रयस्थलबाट आफै बाजा बजेको आवाज सुन्न पाइन्छ । मन्दिरमा दशैंको नवदुर्गा भरी र चैतेदशैमा अष्टमी, नवमीमा बिशेष मेला लाग्ने गर्दछ । मन्दिरमा महाकाली, शिव महादेव, हनुमानका मुर्तीहरु राखिएको छ ।
मन्दिर छेउमै लालीगुराँसको ठूलो रुखको फेदमा टोड्कोमा पानी रहेको छ । त्यस पानीलाई ‘मनचिन्ते पानी’ भन्ने प्रचलन रहिआएको छ । मालाले आफूलाई शुद्द पानी पिउनका लागि सृष्टि गरेको भन्ने किम्बदन्ति रहेको उक्त पानी ठुलो खडेरीमा समेत सुक्दैन । सो पानी शीरमा लगाउनाले मनमा शान्ति मिल्ने, मनले सोचेका कुरा पुग्ने, राम्रो हुदै जाने स्थानिय इन्द्र रेग्मीले बताए । भक्ततजनहरुले मन्दिरमा कुनै भाकल गरेमा पुरा भएको कारण जाने गरेको बताउछन । मालारानि मन्दिरमा गएपछि छुट्टै आनन्दको महसुस हुने भक्ततजनको अनुभव छ ।
खासगरी शिवरात्रीको दिन , दशैंको समयमा र नयाबर्षमा मालारानीमा धार्मिक भक्तजनहरुको ठूलो घुँइचो लाग्ने गर्दछ भने अन्य विदाको दिनमा समेत आन्तरीक पर्यटकको चहलपहल हुने गरेको पाइन्छ । मन्दिरको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्वका अलवा मन्दिरबाट हिमालय पर्वतको हिमश्रृङखला र तराइको सुन्दर फाँट देख्न पाईन्छ । चारैतर्फ हरियाली, अत्यन्तै चिसो एवं स्वच्छ हवाले भरिपूण नजिकैको घेराको भिरमा गिद्दहरुको बासस्थान छ । जिल्लाकै प्रसिद्ध मन्दिरको रुपमा चिनिएको मालारानीको विकास तथा प्रचारप्रसार भने प्रयाप्त हुन सकिरहेको छैन ।
मालारानी मन्दिर वरिपरीको लेकमा टिमुर , पाखनवेद,चिराईतो ,सिन्कौली , जस्ता जडिबुटी र महत्वपुर्ण वन्यजन्तुको आश्रयस्थल रहेको भएकाले पनि सास्कृतिक संगै जैविक हिसाबले पनी यो क्षेत्र उतिनै महत्वपुर्ण रहेको पाइन्छ ।
जिल्लाको पुनर्रसंरचना भन्दा पहिला मन्दिरको अवस्था दयनिय रहेको भएतापनि जनप्रतिनिधी आएपछी विस्तारै मन्दिरको मुहार फेरिन थालेको छ । मन्दिर निर्माणसँगै वरिपरीको परिसर , अपाङ्गमैत्री सार्वजनिक शौचालय, प्रवचन हल,खानेपानी लगायतका पुर्वाधार निर्माण गरिएको र अन्य कार्य निरन्तर भइरहेको मालारानी गाँउपालीकाका अध्यक्ष दलबहादुर भट्टराइले जानकारी दिए ।
यस क्षेत्रको समग्र विकास गरी आन्तरीक तथा वाह्य पर्यटकलाइ आकर्षित गर्न प्रदेश तथा संघिय सरकारको सहयोग आवश्यक रहेको भट्टराइले बताए ।
पुर्वाधार निर्माण संगै व्यापक प्रचारप्रसार गर्नसके मालारानी गाँउपालिकाको विकासमा मालारानी मन्दिर कोशेढुङ्गा सावित बन्नसक्छ ।
